We zaten klaar voor de stream, zoals altijd op onze favoriete plek, wachtend tot er in ieder geval een paar mensen zouden binnenkomen. Het voelde alsof we eeuwig weg waren geweest. De laatste stream was vijf dagen geleden, en dat was al veel te lang. Toen eindelijk die teller op zes kijkers stond, keken we elkaar aan.
Dit was het moment om te vertellen. “Oké, iedereen hallo,” begon ik. “Maandag hadden we geen stream, want we hadden onze eerste werkdag. En dat was echt een verschrikking.
”
Mijn zus Naat knikte naast me. We zaten er nog helemaal vol van. De mensen vroegen zich vast af waarom we zo lang weg waren geweest. Het antwoord was simpel: we waren promovenda geworden, al klonk dat veel chiquer dan het in werkelijkheid was.
Het was allemaal begonnen op zaterdag. We waren naar het stadscentrum gegaan om wat op te nemen voor een video, gewoon wat content schieten, weet je wel. Zomaar, uit het niets, kwamen er een paar jongens op ons af. Ze waren van die typische promotie-mensen, van dat soort dat je overal tegenkomt.
Ze werkten voor Yandex, vertelden ze enthousiast. Of we interesse hadden om wat te werken. Nou ja, waarom ook niet. Het leek ons wel wat.
Het klonk eigenlijk best prima. Een van hen stelde zich voor als Nikita. Hij praatte snel en enthousiast. Naat en ik stelden onszelf ook maar voor, gewoon bij onze namen.
Nikita vertelde wat het werk inhield, maar heel concreet werd het niet. Het was vooral veel praten over QR-codes en mensen overtuigen. Het leek simpel genoeg. We hadden gezegd dat we op dinsdag konden komen, de dag van onze stage.
Nikita stuurde later een bericht of het ook op maandag kon. Na wat overleggen schreven we terug dat het goed was. Prima, dan kwamen we maandag. Maandag kwamen we dus aan op de afgesproken plek.
En daar was helemaal niemand. Letterlijk niemand. We stonden daar maar, een beetje verloren, op zoek naar iets of iemand die op ons leek te wachten. Er was alleen een klein kioskachtig dingetje, een kraampje of zo, waar we ons maar bij aansloten.
Uiteindelijk werden we aan het werk gezet. We kregen een QR-code en de opdracht om zoveel mogelijk mensen die code te laten scannen. Oké, dachten we, dan gaan we maar. We liepen het centrum door, rondjes, overal langs.
Iedereen die we tegenkwamen, probeerden we te strikken. Drie uur lang liepen we daar, in de zon, de hitte was verschrikkelijk. En wat hadden we verdiend? Honderd euro, hooguit tweehonderd.
Voor ons tweeën samen. Het was belachelijk weinig, maar het was ons eerste dag. Daarna werd er een zekere Artyom aan ons toegewezen. Hij was onze begeleider, onze ‘leraar’ zogezegd.
Hij moest ons uitleggen hoe het werk nu precies in elkaar zat. Met zijn hulp werd het ietsje beter. Aan het einde van de dag hadden we in totaal zevenhonderd roebel verdiend. Dat was driehonderdvijftig per persoon.
We waren kapot. We hadden die dag twintigduizend stappen gezet. Allemaal onder die brandende zon. We voelden ons alsof we door de modder waren gesleept, bezweet en uitgeput.
Maar we hadden het overleefd. We hadden nog één dag te gaan. Dag twee. We kwamen aan op onze plek, klaar om weer te gaan lopen.
En toen gebeurde er iets vreemds. Mensen begonnen letterlijk voor ons weg te rennen. We liepen op iemand af, begonnen nog niet eens goed met onze openingszin, en de persoon was al vertrokken. Soms kwamen we niet eens aan praten toe.
We zeiden netjes: “Sorry, mag ik u een minuutje storen? ”, maar er kwam geen antwoord. Ze draaiden zich gewoon om en liepen weg. Soms renden ze echt.
Het was frustrerend. Onze hele verhaal moest namelijk netjes worden verteld. We waren promotors, legden we uit aan wie er bleef staan, en we hadden een kleine gunst nodig. Mensen met een iPhone moesten in Safari een instelling wijzigen, de standaardzoekmachine veranderen van Google naar Yandex.
Daar ging het om. En voor die ene kleine handeling werden we betaald. Sommige mensen waren aardig genoeg om te blijven staan. Maar dan ging er van alles mis.
Of onze technologie werkte niet, of de persoon in kwestie had zich al eerder aangemeld voor zo’n actie. Het was een aaneenschakeling van pech en tegenwerking. We liepen de hele dag door het centrum. We spraken wel vijftig mensen aan, schatten we later.
En hoeveel hadden we er uiteindelijk? Twee. Twee mensen die we konden overtuigen. Tweehonderd roebel verdiend.
Voor een hele dag werken in de zon. En dat was nog voordat onze begeleider ons op ons nummer zette. Het werd al laat. Het was inmiddels rond een uur of zeven en we moesten nog naar huis.
Het zou nog wel even duren voordat we thuis waren. Ik stuurde een bericht naar onze contactpersoon, degene die ons had aangenomen, een of andere baas of zijn vervanger, we wisten het verschil niet precies. Ik schreef dat we er klaar mee waren en naar huis gingen. Het antwoord liet niet lang op zich wachten.
We zaten al in de bus toen hij een voicebericht stuurde. Zijn stem klonk streng, bijna geërgerd. “Meiden, zijn jullie nu helemaal gek geworden? ” zei hij.
“Jullie hebben één persoon per persoon gehad. Het minimum is tien. Jullie moeten nog even door de buurt lopen, wat extra mensen aanspreken. ”
Ik voelde de schaamte tot in mijn tenen.
Het was verschrikkelijk om op te moeten geven dat we er maar één hadden. Eén per persoon. We durfden het haast niet te typen. Maar goed, we hadden geen keus.
We moesten aan de slag. We begonnen al onze vrienden en kennissen af te bellen. Iedereen die een iPhone had, werd gebeld. Of ze ons konden helpen.
Het was zielig, maar het moest. Drie vriendinnen zeiden uiteindelijk dat ze wel wilden helpen. We moesten ze alle drie zien te vinden. De ene was steeds op een andere plek, de andere was met iets anders bezig.
Het was een hele tocht. We zochten de eerste op in de stad, maar we konden haar niet vinden. We liepen van de ene straat naar de andere, heen en weer, teleurgesteld en moe. Uiteindelijk gaven we het bij haar op en gingen we naar de tweede vriendin.
Daar hadden we meer geluk. Het lukte ons om haar de code te laten scannen. Geweldig, dachten we. Nu hadden we er twee.
Er was nog een broer van een van die meiden, die wilde ook wel helpen. We konden ook hem overhalen. Zo kwamen we op drie geholpen mensen. Maar dat was het dan ook.
We waren volledig uitgeput en de tijd tikte door. We stuurden een laatste berichtje naar de baas, dat we het gewoon niet meer gingen redden. Dat we er letterlijk de tijd niet meer voor hadden. Hij las het bericht, maar stuurde geen antwoord terug.
Only gelezen, niets meer. Later die avond zat ik nog wat rond te neuzen in de groepsapp die voor dit werk was aangemaakt. Ik bladerde door oudere berichten, gewoon uit nieuwsgierigheid. En wat ik daar zag, maakte me behoorlijk ongerust.
Alles draaide daar om boetes. Alles. Je werd voor van alles en nog wat beboet. Te laat komen, niet genoeg mensen hebben, iets verkeerd doen.
Ik schrok ervan. We hadden geluk dat we er maar twee dagen hadden gewerkt, concludeerden we tegen elkaar. Twee dagen was meer dan genoeg geweest. We waren bekaf, in de watten gelegd door de zon en volledig murw gebeukt door de afwijzingen.
En wat hadden we eraan overgehouden? Wat centen en een hoop verhalen. “Volgende keer solliciteren we ergens anders,” zei Naat. “Waar ze geen boetes uitdelen voor ademhalen.
”
Ik moest erom lachen, maar het was eigenlijk niet eens zo grappig. We waren allebei nog jong, tussen de dertien en zestien. Niet veel opties. Ik had nog even gekeken naar die burgerketen in de buurt.
Maar die namen ook mensen aan en ook daar waren er regels, over hoe oud je precies moest zijn voor welke functie. Het leek overal ingewikkeld. Ik zuchtte diep en leunde achterover. De stream was nog bezig, maar mijn hoofd was er even niet meer bij.
“Weet je wat het is? ” zei ik uiteindelijk. “Ik ben blij dat we het hebben gedaan. Gewoon, om te weten hoe het is.
Maar ik hoef dit nooit meer. ”
Naat knikte. “Nooit meer,” herhaalde ze. We keken elkaar aan, twee zussen die in twee dagen tijd genoeg hadden meegemaakt voor een heel seizoen.
Het was een ramp geweest, maar het was tenminste een gedenkwaardige ramp. En het allerbelangrijkste: het was voorbij. We hoefden morgen niet meer terug. Geen stomme QR-codes meer, geen mensen die wegrenden, geen nijdige stemmen in voiceberichten.
Nou ja, morgen. Morgen hadden we weer een stream. Het leven ging door.