Ze liep het appartement binnen en gooide de deur achter zich dicht, haar ademhaling nog versneld van de klim naar de derde verdieping. Het appartement rook naar haar, naar lavendelzeep en koffie, en even moest ze zich aan de deurpost vasthouden. Dit was haar huis. Haar rustpunt.
Hier bepaalde zij wat er gebeurde en wat niet. Maar de afgelopen twee jaar waren daar verandering in gekomen. Twee jaar geleden was Andrzej bij haar ingetrokken. Niet dat ze dat ooit samen hadden besloten, het was gewoon zo gegroeid.
Hij was blijven hangen na een avond eten, daarna was zijn tandenborstel in het badkamerkastje verschenen en had zijn scheermesje naast de mijne gelegen. Nu lag er een tweede slipper onder het bed en stond er een plastic bakje met zijn spullen op de plank. Ze was gestopt met het bijhouden van de momenten waarop ze zich een gast in haar eigen huis voelde. Haar huis.
In gedachten hoorde ze het gezegende gekraak van de vloer onder zijn gewicht en schudde ze haar hoofd. Ze had hem in haar huis laten trekken en hij gedroeg zich alsof het van hem was. Hij betaalde zijn deel van de boodschappen en af en toe de helft van de elektriciteitsrekening, maar dat was het dan ook. De rest bleef voor haar rekening.
De hypotheek, het onderhoud, de nieuwe gordijnen in de woonkamer. Alles. Ze liep naar de keuken, draaide de kraan open en vulde een glas water. Haar blik gleed naar het aanrecht, waar het briefje lag dat ze vanochtend uit haar jaszak had gevist.
Het was geen officieel document, het was een schoolschriftpagina vol met haar handschrift, maar het zette de toon voor de rest van haar dag. Het was genoeg geweest. Tijd om zichzelf te herpakken. Ze had de afgelopen twee jaar te veel geslikt.
Haar moeder-in-spe, Grażyna Kowalska, had een gave om haar op de zenuwen te werken, maar vandaag had ze zichzelf overtroffen. Het was allemaal begonnen met een telefoontje tijdens de lunchpauze op haar werk. Alsof ze het had geroken, ging haar telefoon op het aanrecht over. Ze zag de naam van haar man op het display verschijnen en onderdrukte een zucht.
Ze nam aan. ‘Waar bleef je? ’ Zijn stem klonk geïrriteerd, alsof ze uren te laat was. ‘Het eten wordt koud.
Ik heb zitten wachten tot je thuiskwam met de spullen die je zou meenemen. Weet je nog dat je zou langskomen bij de apotheek? En de stomerij? Ik dacht dat je dat had gedaan, maar je laat me hier met lege handen zitten en mijn pak hangt nog steeds in die plastic hoes op de stoel.
Ik heb morgen een presentatie en ik kan daar niet in een gekreukt overhemd aankomen. Je zei dat je dat zou regelen, ik reken de hele middag op je en jij bent waarschijnlijk nog steeds op je werk. Je bestelt weer iets te eten onderweg, neem ik aan? Waarom ben je eigenlijk zo laat?
Waar was je in vredesnaam gebleven, Olga? Ik sta al een half uur te wachten met de aardappels in de pan en je weet dat ik dat eten niet kan laten aanbranden, ik moet het nog opwarmen, maar als jij lekker op je gemak doet, dan hoor je me ook niet klagen, maar dan moet je ook niet raar opkijken als het eten niet meer lekker is. Ik wil alleen maar weten of je nog thuiskomt vanavond, of dat ik zo’n kant-en-klaar iets uit de vriezer moet eten waar ik echt geen zin in heb, maar als jij het drukker vindt dan wij, laat dan maar zitten en doe wat je niet laten kunt. Ik red me wel.
Zoals gewoonlijk. Zeg maar niets, ik zie je wel als je zover bent. Doe maar geen moeite voor mij, hoor. Ik maak wel wat anders.
Ik heb altijd alles zelf moeten doen, ook voor ik jou kende…’
Olga hield de telefoon een stukje van haar oor vandaan en staarde naar het behang. Ze had al een tijd geleden geleerd om op deze momenten niet te luisteren naar de woorden, maar naar de klankkleur. En de klankkleur gaf aan dat hij nog lang niet klaar was. ‘Weet je wat, ik hang nu op.
Nee, wacht, ik moet je nog iets vertellen. Mijn moeder is vanmiddag nog langs geweest en die heeft een uitstekend plan. Ik denk dat ik nog even bij haar langs ga om het haar te vragen. Haar verjaardag komt eraan, maar dat is niet het enige.
We zouden eigenlijk echt even moeten praten over de toekomst. Over ons huis. Ik heb je verteld dat de buren aan de overkant hun appartement hebben verkocht en dat ze naar een huis met een tuin zijn verhuisd, en ik dacht eigenlijk, waarom zouden wij ook niet? Een groter appartement in een betere buurt.
Mijn moeder zegt dat het nu het moment is. De huizenprijzen stijgen en we zouden kunnen verhuizen, misschien verkopen we dit appartement wel en verhuizen we naar iets nieuws. Dat heeft mijn moeder allemaal uitgerekend. Dat is toch geweldig nieuws, liefje?
We hoeven alleen maar te kijken naar een nieuw plekje. Ik heb al een paar bezichtigingen voor zaterdag gepland. Ik heb gezegd dat we dan komen. Zeg dat je het goedvindt, Olga.
Ik weet dat je dit appartement leuk vindt, maar we hebben ruimte nodig voor kinderen, en dit is misschien niet de juiste plek. Ik kom hier later op terug. Ik zie je zo. En doe je de gordijnen in de woonkamer dicht wanneer je binnenkomt?
De buren kunnen naar binnen kijken en ik heb vandaag al twee keer staan zwaaien naar meneer Kowalczyk, en ik wil niet dat iedereen op de hoogte is van onze zaken. Tot zo, lieverd. Niet vergeten, hè. De gordijnen.
En wacht niet op me met eten als je denkt dat je dat niet gaat redden, maar ik wed dat je het niet laat liggen. Nou, doei, liefje. Dag, liefje. Dág.
’
De verbinding werd verbroken. Olga bleef roerloos staan met de telefoon in haar hand. Hij had het over ‘ons huis’. Hij had het over ‘we zouden kunnen verhuizen’.
Hij had het over de bezichtigingen die hij al had gepland voor zaterdag, zonder het haar te vragen. Ze zette het glas water neer en moest zich aan het aanrecht vasthouden. De woorden van haar moeder-in-spe echoden door haar hoofd, alsof ze de kamer uit waren gevallen en op de grond waren achtergebleven. ‘We moeten praten over de erfenis.
’
Nee, dat had ze niet gezegd. Dat had ze later gezegd, nadat ze haar jas had uitgetrokken en haar schoenen had uitgeschoven. Nee, wacht. Olga kneep haar ogen samen.
Grażyna Kowalska was die middag onaangekondigd aan haar deur verschenen. Olga was net thuisgekomen van haar werk en had een tas met boodschappen in de keuken gezet. Haar schoonmoeder was binnen komen lopen alsof het haar eigen huis was, hetgeen Olga’s ergernis al direct deed oplaaien. Ze had plaatsgenomen op de bank, haar handtas op schoot gezet en zonder inleiding gezegd:
‘Olga, ik heb zitten nadenken.
Het is tijd dat we het over de erfenis hebben. We moeten de zaken regelen, voor het te laat is. Je weet maar nooit. En Andrzej is mijn enige zoon, dus het is logisch dat we de zaken nu regelen, voor het geval dat.
Ik heb een advocaat gesproken, en ik heb begrepen dat het handig is om alles goed op papier te laten zetten. We willen straks geen ruzie over het huis, toch? Of over de auto. Ik ben tenslotte zijn moeder, en ik heb recht op een deel, dat begrijp je vast wel, schatje.
Jij bent nieuw in de familie en ik wil niet dat je denkt dat ik je afscheep. Ik wil je gewoon waarschuwen dat ik recht heb op een deel van wat Andrzej ooit zal erven en dat jij daar met je tengels vanaf moet blijven. Het is maar dat je het weet. Schrik maar niet, want het is een formaliteit.
Ik heb het al door een notaris laten opstellen, ik heb alleen je handtekening nodig op een paar documenten. Zeg maar niets, schatje, ik weet dat je geschokt bent, maar het is het beste voor iedereen. Het is maar een formaliteit. Ik zal ze straks wel langsbrengen, of je komt ze even halen bij mij thuis.
Dan kunnen we de hele zaak netjes afhandelen. Zonder gezelschap. Ik zeg het maar even, want ik voel me tegenwoordig een beetje alleen en ik wil niet voor verrassingen komen te staan. Ik wil gewoon zeker weten dat als mij iets overkomt, alles geregeld is en dat Andrzej zijn portie krijgt.
Dat moet je als moeder toch kunnen begrijpen. Hij is mijn enige zoon en ik wil niet dat hij wordt benadeeld. En ik zeg niet dat jij hem benadeelt, dat zou ik nooit zeggen. Maar ik ken zijn vader en ik weet hoe die jongens in elkaar zitten.
Ze vergeten ons oude wijven en dan zitten wij straks zonder iets. Dus ik waarschuw je maar vast. Het is niet dat ik je wantrouw, maar vooruit, laten we gewoon zeggen dat ik voorzichtig ben. En als jij nou even je handtekening onder die papieren zet, dan is de kous daarmee af.
Ik heb hier in mijn tas al een kladje staan waarop ik de verdeling heb gemaakt. Kijk, dit is het. Dit heb ik je willen laten zien. Pak aan, maar lees het thuis maar rustig door.
Ik wil geen spoed, hoor ik? Zeg maar niets, schatje, ik zie wel dat je overdonderd bent. Kom, neem een koekje. Nee?
Nou, dan pak ik er wel een, ja. Ik zit goed zo. Ik wacht wel even terwijl jij de papieren bekijkt. Het is beter dat we dit nu met z’n tweeën bespreken, later niet meer.
Want als iemand erachter komt dat ik je dit heb gegeven, dan heb ik alles geregeld. Zeg, is er nog koffie? Nee, laat maar zitten, ik zie wel dat je geen tijd hebt. Ik zie wel aan je gezicht dat je het er niet mee eens bent.
Nou, eigenlijk kan het me ook niet schelen of je het ermee eens bent of niet. Ik heb het recht om dit te vragen en jij hebt de plicht om te luisteren. Anders wend ik me tot Andrzej en die zal wel naar zijn moeder luisteren. Die kent zijn plichten.
Zou jij die papieren niet eens uit mijn handen aannemen? Nee? Dan leg ik ze hier wel op tafel. Je hoeft ze nu niet te ondertekenen, ik wil alleen dat je ze leest.
Ik wil niet dat je achteraf zegt dat je het niet hebt geweten. Of dat je me bedriegt. Ik heb jou altijd gerespecteerd als schoondochter, Olga, ook al was je niet mijn eerste keuze. Ik had een ander type voor hem in gedachten, dat wist je vast.
Iemand die beter bij onze familie zou passen, iemand die hem meer waardering zou geven. Maar goed, jullie hebben voor elkaar gekozen. Ik moet het er maar mee doen. Ik hoop wel dat je beseft, dat je met dit huwelijk ook een verantwoordelijkheid op je hebt genomen.
Een verantwoordelijkheid jegens mij en jegens de familie. Ik ben tenslotte zijn moeder. En ik zal altijd over hem waken. Zeg me als je iets niet begrijpt.
Zeg me als je naar huis wilt, want ik heb ook zo mijn eigen dingen te doen. Ik heb nog een afspraak bij de kapper over twee uur en ik moet nog langs de stomerij voor je schoonvader. Die man is ook nooit tevreden. Maar ik zit goed hoor.
Zit je goed? Nee? Waarom kijk je zo zuur? Ik hoop dat je niet van plan was om te gaan huilen.
Dat zou ik erg vervelend vinden. Tranen losmaken doe je maar in je eigen tijd. Wij zijn hier voor zaken, geen theater. Zijn er nog vragen?
Nee? Mooi. Dan bekijk ik het wel. Ik hoor het wel van je.
Je vindt me vast in de keuken voordat je gaat, ik ga mijn jas pakken. Nee, blijf jij nog maar even zitten. Ik weet de weg wel in dit huis. Het is tenslotte ook een beetje van mij, of niet?
Het huis van mijn zoon. Zeg maar niets, schatje. Dag, liefje. Tot ziens.
Dág. ’
Olga had zwijgend naar de deur gestaard die na dat laatste woord was dichtgevallen. Op tafel lag een geel blocnotevel met gekriebeld handschrift en een geschatte berekening van ‘het aandeel van de familie’ in een potentiële erfenis. De woorden van de oude vrouw hadden in haar hoofd gezoemd.
Jij bent nieuw in de familie. Ik heb recht op een deel. Mijn zoon. Het huis van mijn zoon.
Olga had het blocnotevel gepakt, het over de vouw heen gladgestreken en het in de la van het dressoir gelegd. Niet dat ze van plan was om te ondertekenen. Ze was alleen niet achterlijk. De avond was inmiddels gevallen en de straatverlichting wierp een zacht oranje licht door de kier tussen de gordijnen dat ze vergeten was dicht te doen.
Ze hoorde zijn zware stap al op de trap voordat de sleutel in het slot draaide. Gevolgd door het gerinkel van de boodschappentas. Ze hoorde hem zijn schoenen uitschoppen bij de deur en zijn jas aan de kapstok hangen. Toen kwam hij de kamer binnen, een vlezige man van rond de veertig met een zelfingenomen trek rond zijn mond.
‘Zeg, waarom brandt het licht in de slaapkamer nog? We moeten toch niet tot laat opblijven. Ik moet morgen vroeg op. Het is bijna negen uur.
’ Hij ging op de bank zitten en pakte de afstandsbediening, zonder haar aan te kijken. ‘Is er nog iets te eten? Nee, laat maar zitten, ik lust wel een boterham. En weet je al iets over die bezichtigingen van zaterdag?
Ik heb gehoord dat er een nieuwbouwproject is in de wijk. Jij hoeft alleen maar mee te kijken en je handtekening onder de koopakte te zetten. Je hoeft alleen maar te zeggen dat we het doen. Ik heb het goed geregeld, toch?
Je kunt me bedanken dat ik er zo veel tijd in heb gestoken. We moeten gewoon verkopen en verhuizen, dat is het enige juiste. Het is hier veel te klein. Ik kan niet wachten op de nieuwe plek.
Zeg je nog wat tegen me? Zeg je nog iets? Nee? Nou, mooi.
Dan maak ik vast wat boterhammen klaar. Ik heb echt zo’n trek. Weet je wat, doe jij maar vast vast de tafeldekken. Ik kom zo bij je zitten.
Dan kunnen we samen wat drinken en over onze toekomst praten. Maar hou het kort, want ik ben moe. Ik heb een zware dag gehad achter de computer. Jij hebt geluk dat je gewoon naar huis kunt gaan als je klaar bent.
Ik moet de hele dag met die mensen in mijn buurt werken. Kom ik thuis en dan moet ik nog bezig. Nou ja, bevalt het je? Vind je het mooi grote appartement met drie kamers en een balkon op het zuiden?
Ik heb gedacht aan een extra kamer voor als er kinderen komen. Toe, wees eens een liefje en maak een blij gezicht. Je bent toch niet jaloers op mijn moeder? Ze bedoelt het goed.
Ze heeft alleen maar ons beste gewenst. Ze heeft ons altijd geholpen. Ik weet dat je dat niet altijd wilt erkennen, maar mijn moeder heeft ons geholpen toen we elkaar net leerden kennen. Zij heeft me geholpen met het vinden van de baan die ik nu heb.
Zij heeft me geholpen met het zoeken naar een appartement. En jij deed net alsof je niet wist hoe laat het was. Nou, geef me een kus en vergeet het. Zeg me wat je ervan vindt.
En trek een vrolijk gezicht, want als ik naar je kijk en die zorgelijke blik zie, dan voel ik me ook niet zo goed. Zeg het me maar. Ben je het met me eens? Zeg je niet wat je van het appartement vindt?
Waarom kijk je me aan alsof ik een vreemde ben? Ben je iets aan het plannen, Olga? Zoiets als toen? Weet je nog dat je me vertelde over die erfenis van jouw tante in het buitenland, die nooit is gekomen?
Lach maar niet. Ik heb je toen verteld dat je moest oppassen voor dat soort dingen, ik heb je gewaarschuwd. Maar goed, ik vergeef het je. Ik zal het niet meer over de erfenis hebben, als jij belooft dat je over de verhuizing na wilt denken.
Zullen we het erop houden dat we het erover eens zijn? Mooi. Dan kan ik nu rustig een boterham eten. Ben je nog wat van plan?
Nee? Nou, prima. Ik ga naar de keuken. Ik zie je zo.
Dag, liefje. Dág. ’
Olga keek hem na terwijl hij de kamer uitliep, zijn schouders breed onder het goedkope overhemd. Ze hoorde hem rommelen in de keuken en de koelkast openen.
Een paar tellen later klonk het gekletter van servies. Ze ademde langzaam uit en richtte haar blik op het raam. Vastberadenheid gleed door haar heen alsof het in haar botten zat. Ze hoorde het geruststellende geluid van de lift die in het gebouw naast hen stopte en iemand naar huis liep.
Andrzej kwam de woonkamer weer binnen met een bord in zijn hand. Hij ging in de makkelijke stoel zitten en begon te kauwen met volle mond. Na een paar happen keek hij op. ‘Wat was dat eigenlijk allemaal voor gedoe met dat blocnote dat je in de la had gelegd?
Ik zag het liggen toen ik op zoek was naar mijn sokken. Het lag naast het dressoir. Waarom bewaar je zulke rommel? Het zijn van die berekeningen die nergens op slaan.
Ik heb het verscheurd en weggegooid, want het leek me niet belangrijk. Dat is toch beter voor je rust. Zeg me niet dat je het nog had willen bewaren. Waarom zou je in vredesnaam zulke dingen bewaren?
Je wilt me toch niet vertellen dat je serieus hebt nagedacht over wat mijn moeder heeft voorgesteld? Dat we het appartement verkopen en verhuizen? Het is een goed idee, dat geef ik toe, maar we moeten wel zeker weten dat we de financiën kunnen rondkrijgen. We moeten niet overhaasten.
We moeten eerst alles op een rijtje zetten, anders krijgen we later spijt. Dat zeg ik niet omdat ik er niet in mee wil gaan, ik zeg het omdat ik het beste voor ons wil. En mijn moeder wil dat ook. Ze wil gewoon dat het goed gaat met ons.
Ze zegt dat ze een fijn appartement heeft gevonden, vlak bij haar in de buurt. Dat is toch ideaal? Dan kan ze ons af en toe helpen met de kinderen. Nou, ooit dan.
Weet je wat, ik heb er eigenlijk wel zin in. Een nieuw begin. Ik heb er wel behoefte aan om eerlijk te zijn. We leven hier nu twee jaar samen en ik heb het gevoel dat we vastlopen.
Een nieuw huis zal ons goed doen. Ik heb die hele verhuisdoos nog in de kast zien staan, we kunnen beginnen met inpakken. Zeg je niets? Zeg me dat je het ermee eens bent.
Zeg me dat we het gaan doen. Zeg het, Olga. Zeg het me. Ik wil het je horen zeggen.
Je zegt toch niets, ofwel? Je zit daar maar naar me te staren alsof ik een insect ben. Ik zeg dat je me geen goede zin moet geven. Ik weet wel wat je aan het doen bent.
Je probeert me te negeren door te zwijgen. Je denkt dat als je maar niets zegt, ik wel weg zal gaan en je met rust laat. Nou, dat is niet zo. Ik wil dat je me antwoordt.
Ik wil dat je me vertelt wat je denkt over de verhuizing. Ik wil dat je me vertelt dat je achter me staat. Ik wil dat je me vertelt dat we een toekomst hebben. Een toekomst met mij.
En met mijn moeder. Die hoort erbij. Je kunt haar niet zomaar negeren alsof ze lucht is. Ze is een deel van mij.
Als je van mij houdt, moet je van haar ook houden. Ik heb haar lief. Ik weet dat je jaloers bent op de band die wij hebben, maar dat is niet meer dan normaal. Ze is mijn moeder.
Ze zal altijd mijn moeder blijven. Jij bent mijn vrouw en zij is mijn moeder. Jullie hoeven geen vriendinnen te zijn, maar jullie moeten wel door één deur kunnen. En dat betekent dat je haar wensen moet respecteren.
En haar wens is dat we in haar buurt verhuizen. En als je me vraagt, is dat geen onredelijke wens. Zij is een oudere dame en ze heeft behoefte aan haar zoon. En haar kleinkinderen, ooit.
Nu zeg je het maar. Zeg je wat je ervan vindt? Zeg je het me nu? Zeg je het nu echt?
Moet ik soms op mijn knieën gaan zitten? Is dat wat je wilt? Zie je me hier zitten als een dwaas op de rand van de stoel? Nee?
Waarom kijk je dan naar me alsof ik iets stoms heb gezegd? Ik weet dat ik geen woorden nodig heb om jou tevreden te stellen. Maar ik ben zo goed als mijn woord, en ik heb gezworen voor je te zorgen. Ik hou van je.
Zeg je niet dat je van me houdt? Zeg je niets aangenaams? Zeg je me niet dat ik ongelijk heb? Dan zweeg ze dus.
Ik begrijp het. Je wilt me iets vertellen, maar je durft niet. Je bent bang dat je me zult kwetsen. Geloof me, het is beter om me de waarheid te vertellen dan te zwijgen.
Zeg het. Zeg dat je niet met me mee wilt verhuizen. Zeg dat je niet in de buurt van mijn moeder wilt wonen. Zeg het hardop.
Zeg me dat het je niet uitmaakt of ik gelukkig ben. Zeg het. Zeg het. Toe dan.
Zeg het verdomme, Olga! Zeg het! Zeg me wat je denkt! Zeg me wat je voelt!
Zeg me dat je me maar een nietszeggende vent vindt die alleen maar doet wat zijn moeder zegt! Zeg het! Zeg het! Alsof ik dat niet allang wist!
Ik weet dat je me voor een halve gare aanziet. Ik weet dat je denkt dat ik niet kan nadenken. Maar ik kan je wel degelijk de baas als ik dat wil. Ik heb je hier alles gegeven.
Ik heb je liefde gegeven. Ik heb je mijn achternaam gegeven. Ik heb je een thuis gegeven. Ik heb je mijn moeder gegeven, wat niet gemakkelijk is.
En wat krijg ik daarvoor terug? Niets dan gezelschap van je zwijgen en je zorgelijke gezicht. Je bent niet eens in staat om me een simpele kus te geven als ik binnenkom. Weet je wel hoe lang het geleden is dat we elkaar hebben aangeraakt?
Nee, ik weet het zelf ook niet meer. En ik begin te denken dat jij dat ook niet meer weet. Of je wilt het niet meer weten. Je hebt iemand anders?
Is dat het? Zeg het me eerlijk, ik kan het aan. Ik ben niet van mij. Ik ben nooit zo geweest.
Zeg het me nu, en dan loop ik weg. Ik pak mijn tas en ik ga terug naar mijn moeder, misschien is dat nog beter. Dat zal ik doen, hoor. Nu meteen.
Ik zal het doen. Zie je dit? Ik sta op. Ik pak mijn bord.
Ik ga naar de keuken. Weet je wat? Ik blijf vanavond bij haar slapen. Ik heb een zware dag gehad en ik ben het zat om door jou te worden genegeerd.
Ik weet het goed gemaakt. Ik zie je morgen wel, misschien. Als je nog steeds zo laat bent. Ik ga mijn jas halen.
Ik ga bij mijn moeder langs om dit uit te praten. Zij zal wel raad weten. Zij is de enige die mij begrijpt. En ze heeft gelijk.
Ze had gelijk over jou. Ik had naar haar moeten luisteren. Dat is mijn fout. Ik dacht dat jij anders was.
Maar jij bent net als de rest. Je behandelt me niet goed. Je waardeert me niet. Je ziet me niet staan.
Nou, ik heb dit niet nodig. Ik ga. Ik ga echt. Let maar op.
Nu ga je spijt krijgen. Hoor je me? Nu ga je spijt krijgen, Olga! ’
Het bord vloog tegen de muur en spatte in duizend scherven uiteen.
Olga verroerde geen centimeter. Ze zat in de fauteuil, haar handen losjes in haar schoot, en staarde naar het punt waar zijn gezicht rood was aangelopen en het speeksel om zijn mondhoeken stond. ‘Ben je nu tevreden? Kijk me aan als ik je wat vraag.
Ik zei: kijk me aan. Je hebt eindelijk die stomme vloer ontdekt. En? Wil je het nog steeds over dat onderwerp hebben, of ga je nu eindelijk naar die verdomde bezichtiging van mijn moeder?
Zeg me niet dat je niet van me houdt, want dan weet ik niet wat ik doe. Ik ben een man van mijn woord. Ik kan niet zonder jou. Ik zou het niet aankunnen als ik je kwijt zou zijn.
Zie je nu wat je doet? Je maakt me gek. Kijk me aan. Zeg me dat je van me houdt.
Zeg me dat we samen een nieuw huis zoeken. Zeg het me. Zeg het. ’
Olga haalde langzaam haar schouders op.
‘Ik ga nergens naartoe,’ zei ze, en haar stem was beheerst, ook al klemde ze haar vingers in haar handpalm. ‘Ik ga niet verhuizen, en ik ga je moeder ook niet tekenen. Jij en ik moeten misschien samen even nadenken over wat we nu echt willen, maar ik ben hier nog niet klaar mee. Ik ben klaar met de manier waarop je tegen me praat.
En ik ben klaar met het gevoel dat ik mezelf moet verdedigen in mijn eigen huis. Nou breekt mijn klomp, Andrzej. Dacht je dat je mij zo kon behandelen? Dacht je dat je mij kon bedreigen met een scheiding en verwachten dat ik zou smeken?
Ik heb je niks beloofd dan mijn gezelschap, en ik heb hier ook rechten. Ik heb het financieel beter voor elkaar. Ik heb gestudeerd terwijl jij achter de computer zat te zitten. Ik heb recht op de helft van dit appartement.
Ik heb recht op de helft van de auto. Ik heb recht op de helft van de spaarrekening die we samen hebben opgebouwd. Ik heb recht op de helft van je pensioen dat je nu nog niet eens hebt, maar dat wel in de boeken staat. Ik heb recht op een eerlijke verdeling.
Dus als je een advocaat wilt zien, ga je gang. Ik zal de mijne ook wel bellen. Je zult zien dat je niet zo zeker weet dat je zo slim bent als je denkt. Wat heeft dat met trouw te maken?
Jij altijd met je rechten. Nou, ik heb je geleerd hoe die wereld werkt. Jij had zelf een advocaat nodig om je te vertellen wat ik je al jaren vertel. Wat dan ook.
Ik ben klaar met jou. Ik ga naar mijn moeder en ik zal haar vertellen dat we zijn klaar. Zij is de enige die me begrijpt. Blijf jij maar lekker zitten met je advocaat en je rechten.
Zie je me morgen nog, dat betwijfel ik. Ik pak mijn tas. Ik ga. Probeer me niet tegen te houden, want dat zal je niet lukken.
Ik ben hier klaar met je. Helemaal klaar. Ik lig niet wakker van je. Ik lig wakker van mezelf, dat ik zo lang ben gebleven.
Misschien is het beter zo. Ik wens je veel succes met je advocaat en je plannen. Ik zie je nog wel eens voor de scheiding. Het ga je goed, Olga.
Het ga je goed. Ik wens je heel veel geluk zonder mij, al betwijfel ik of dat je lukt. Niemand mag mij. Niemand.
Onthoud dat maar. Onthoud dat je me kwijt bent geraakt vanwege je koppigheid. Dag, Olga. Dág.
Denk aan wat ik heb gezegd. Ik ga nu echt. Ik meen het. Ik laat het appartement zo achter, wonen ze ook hier.
Niemand die me tegenhoudt. Ik had het je nog zo gezegd. Je zult nog aan me terug moeten denken als je in je eentje in dit koude huis zit. Dan zul je spijt krijgen van deze avond.
Onthoud dat. Dat zul je onthouden. Dág. ’
Hij was de kamer uit gelopen, de gang door, en de voordeur had achter hem dichtgeslagen.
Zo hard dat de muren van de flat trilden. Olga bleef roerloos zitten en staarde naar het behang. Na een tijdje stond ze op en liep naar de keuken. Ze haalde een stoffer en blik van onder het aanrecht en veegde de scherven van het bord bij elkaar.
Ze ruimde het op alsof het een nieuwe scheur in haar dagelijks leven betrof die gewoon was weg te vegen. Daarna pakte ze het blik, leegde het in de grijze kliko onder het aanrecht en zette het terug. De volgende ochtend belandde er een roodgeruit overhemd in de wasmand. Het rook naar zijn eau de cologne en naar de sigaretten van zijn moeder.
Ze waste het, droogde het en legde het klaar op de lege stoel, naast zijn stapel netjes gevouwen overhemden waarin hij altijd had willen paraderen. Zijn tandenborstel stond nog in de beker, maar ze gooide hem weg in de afvalbak, laat op de ochtend, met een korte, doeltreffende beweging. Het plastic bakje met zijn spullen verhuisde naar een plastic tas die ze onder het bed stopte. Ze trok de gordijnen wagenwijd open en liet het zonlicht binnen dat over de stoffige vloer viel, langs de scherven van de avond ervoor.
Ze was niet dood neergevallen. Ze voelde zich luchtig en leeg, alsof ze een zware last van haar schouders had gegooid. Ze keek naar het appartement om zich heen. Naar de grijze bank die ze samen hadden uitgezocht en die zij mocht houden omdat hij ‘niet in zijn smaak bleek te vallen’.
Naar de fotolijst op de vensterbank, waarin zij met haar familie stond, en naar de tweede, waarin hij met de zijne. Ze pakte die tweede lijst eruit en legde hem met de voorkant omlaag in de la van het dressoir, naast het blocnotevel dat ze gisteravond had teruggevonden in de prullenmand. Ze liep naar het raam en keek naar buiten. Haar telefoon ging.
Ze nam aan zonder op het display te kijken. ‘Olga, schat, met mama. Ik heb gehoord je hebt het uitgemaakt. Ik was de hele nacht bezig om na te denken over wat je nu gaat doen.
Ik denk dat we het erover moeten hebben hoe we dit met de erfenis gaan regelen. We moeten voorkomen dat hij met de helft gaat strijken. Ik heb mijn advocaat al gebeld. Hij zegt dat we alle papieren moeten hebben en dat we nu moeten handelen.
Ben je er nog? Zeg me dat je er nog bent. Waarom ben je zo stil? Ik hoop dat je niet van streek bent.
Ik hoop dat je die vent niet de kans geeft om je te zien huilen. Dat zou hij niet mogen zien. Die traan van jou is voor mij, niet voor hem. Bel me terug als je dit hebt gehoord.
We moeten praten. Je weet dat ik er altijd voor je ben, lieverd. Het komt goed. We zullen dit samen oplossen.
Ik laat je niet vallen. Dág. Dág, schat. Bel me.
Dag, lieverd. Dág. ’
Olga had de telefoon van haar oor gehaald en haar moeder in de kast van de keuken horen mompelen. Ze had gedacht aan de blauwe plekken op haar onderarm van gisteren, van de knijperij toen ze langs haar heen liep, en aan zijn stem die door de deuren heen haar huis vulde.
Ze draaide het nummer van haar advocaat en hoorde het overgaan. Na de derde keer hing ze op en belde naar een ander nummer, dat ze uit haar hoofd kende. ‘Met Olga. Ja, goedemorgen.
Ik wil een afspraak maken. Een advocaat voor een echtscheiding en ik wil alles gescheiden houden. Die kwestie met de woning kan ik op papier laten zetten. We moeten een einde maken aan de gemeenschap van goederen.
De auto en de woning zijn van mij, dat staat vast. Ik heb de papieren nog. Ik wil de procedure zo snel mogelijk starten. Ik heb zijn bezittingen niet nodig.
Ik wil alleen maar. Dat hij uit mijn leven verdwijnt. Ja, ik blijf in de woning. Ik blijf hier wonen.
Ik heb hier nooit weg gewild. Ja. Tot vanmiddag. Ik zie u dan.
Dank u wel. Dág. ’
Ze legde de telefoon neer en haalde langzaam adem. Het appartement was stil.
In de verte sloeg een deur in het trappenhuis. Ergens buiten riep iemand: ‘Doe het raam open, het is warm. ’ Het klonk gewoon normaal. Het leven van de straat kwam binnen alsof er niets aan de hand was.
Olga draaide haar trouwring om haar vinger en deed hem af. Ze legde hem op het tafeltje in de gang, naast de sleutelmand, en ging naar de keuken om koffie te zetten. Het was nog vroeg. De dag lag open voor haar, een lange, eigenzinnige ochtend die ze niet met iemand hoefde te delen.
Ze kon elk geluid in het huis horen, het tikken van de klok, het zoemen van de koelkast, en het was genoeg. Toen ze de koffie in haar mok schonk en de melk eruit haalde, gleden haar ogen langs het raam. Iemand op de stoep stond te bellen bij de buren. Een jonge man met een zwarte tas wachtte op antwoord, keek op zijn telefoon en liep door.
Ze nam een slok van de hete koffie en bleef door het raam naar de straat kijken. De auto van de buren reed weg. Een hond blafte. Ergens vloog een duif op van de vensterbank.
Dit was het moment. Dit was wat ze had gekozen. Zijn spullen zouden die middag worden opgehaald, dat had ze geregeld. Zijn moeder kon hem hebben.
Zij had haar eigen leven terug. Olga stond nog even bij het raam en dronk haar koffie, terwijl de stad langzaam voor haar ogen ontwaakte. Voor het eerst in een lange tijd was de stilte niet leeg, maar van haar. Ze zette het kopje in de keuken en liep naar de badkamer.
Op het plankje stond alleen nog haar eigen tandenborstel, keurig in het bekertje. Ze pakte het scheermesje dat hij vergeten op de rand had laten liggen en gooide het in de prullenbak. Toen ze weer opkeek in de spiegel, zag ze haar eigen gezicht, en ze glimlachte. Die middag parkeerde er een busje voor de deur.
Twee mannen in overalls kwamen naar boven en laadden zijn dozen in, zijn kleren, zijn boeken, zijn blikken. Olga stond bij de deur met haar armen over elkaar. Ze wees naar het plastic bakje onder het bed dat de mannen over het hoofd hadden gezien. ‘Dat hoort er ook bij,’ zei ze.
Toen het busje de straat uitreed, ging de telefoon weer. Ze nam op. ‘Olga, schat, met mama. Ik wilde even weten of je vannacht geslapen hebt, lieverd.
Ik heb een idee. Waarom kom je vanavond niet een hapje bij mij eten? Ik heb een stoofpotje gemaakt, daar word je warm van. En we kunnen praten over wat je nu gaat doen.
Het komt allemaal goed met je, hoor. Je bent sterk. Je bent mijn dochter. En ik zeg altijd maar zo: wat niet sterk is, heeft geen recht van bestaan.
Maar jij wel, jij bent sterk. Dus zit je goed. Zal ik een fles wijn openzetten? Ja?
Mooi. Dan zien we je zo. Dag, liefje. Dág.
’
Olga stond in het lege appartement, in haar huis, dat nu weer alleen van haar was. De avondzon tekende lange schaduwen op de vloer. Ze liep naar het raam en sloot het. Maakte het gordijn open, liet het licht binnen.
Daarna liep ze door de kamer, langs de lege plekken, en zette de deur op een kier. Ze was klaar voor de avond. Klaar voor wat komen ging.
De stilte was nu eindelijk haar bondgenoot.